Pullu Tepe

Moğollar Moğollar, 1967 yılında İstanbul da kurulmuş Türk rock müziği grubu. Murat Ses ve Aziz Azmet tarafından kurulan grup 1960 lı ve 1970 li yıllarda çıkardıkları albümlerle büyük başarı sağladı ve Anadolu rock müziğininde gelişmesinde önemli bir yer edindi.

İlk 45 likleri Eastern Love/Artık Çok Geç 1968 yılının Şubat ayında çıktı. Aynı yıl Altın Mikrofon yarışmasına katıldılar ve Ilgaz adlı şarkı ile üçüncü oldular. 1969 da müziklerine Anadolu Pop adını verdiler. 1970 yılının sonunda grup Paris e gitti ve CBS firması ile çalışmalar yaptılar. 1971 de çıkan ilk albümleri Academie Charles Cros büyük plak ödülünü aldı. Daha sonra Türkiye de Barış Manço, Cem Karaca ve Selda Bağcan gibi vokallerle ortak çalışmalar yaptılar. Grup, 1976 yılında dağıldı. 1992 yılında bir televizyon programında dinlediği Moğollar dan etkilenen Leman dergisi çizerlerinden Kaan Ertem, Moğollar tekrar bir araya gelsin çağrısıyla bir imza kampanyası açtı ve bu kampanya dahilinde 4.000 den fazla imza toplandı. Cahit Berkay, Taner Öngür ve Engin Yörükoğlu, yanlarına Serhat Ersöz ü de alarak 31 Mayıs 1993 te İstanbul Cemal Reşit Rey konser salonunda verdikleri muhteşem bir konserle geri döndü.

Moğollar ın şu anki kadrosu gitar ve bağlamada Cahit Berkay, bas gitarda Taner Öngür, klavyede Serhat Ersöz, davulda Kemal Küçükbakkal ve vokalde Emrah Karaca dan oluşmaktadır.

Grubun kullanmakta olduğu logosu

1967 de Silüetler de yer alan vokalist Aziz Azmet, gitarist Tahir Nejat Özyılmazel (Neco), klavyeci Murat Ses ve davulcu Aydın Daruga, Eylül ayında İzmir Fuarı nda çalmak üzere bir grup kurdu. Grup fuarda birkaç konser verip İstanbul a döndükten sonra gruba Vahşi Kediler grubunun basçısı Haluk Kunt katıldı. Yaklaşık 2 ay sonra Neco gruptan ayrılma kararı alınca, Selçuk Alagöz grubunda çalışan Cahit Berkay gruba katıldı. Berkay gruba dahil olurken yanında grup arkadaşı baterist Engin Yörükoğlu nu da getirdi ve Yörükoğlu, o sıralar bir kaza geçirdiği için müziğe ara veren Daruga nın yerine geçti. Kısa bir süre sonra yine bir ara Selçuk Alagöz grubunda çalışmış olan ve Almanya da Cem Karaca - Apaşlar la yaptığı turneden dönen Hasan Sel, Haluk Kunt un yerini aldı. Daha kuruluşunda yurt dışına açılma planları olan grup, Hollandalı bir müzik yazarının verdiği tavsiye ile doğudan geldikleri belli olsun diye ve kulağa haşin gelen Moğollar ismini önerdi. İsmi beğenen grup, Öztürk Serengil den ödünç aldıkları koyun postlarıyla isimlerini yansıtan tanıtım fotoğrafları çektirdiler. Grup ilk konserini 6 Aralık 1967 de verdi.

İlk 45 likleri Eastern Love/Artık Çok Geç, Şubat 1968 de çıktı. Plak grubun plak şirketi Sayan tarafından yepyeni bir grup, çok değişik bir melodi ile karşınızda ve ilk atışta hedefi 12 den vurdular sözlerinin yer aldığı bir tanıtımla dinleyiciye sunuldu. Bu plağın hemen ardından Mektup/Lazy Johnu çıkardılar. Mektup, orijinali The Box Tops a ait The Letter şarkısının o dönem Ajda Pekkan ile çalışan Fecri Ebcioğlu tarafından yapılmış Türkçe aranjmanıydı.

Grup, Haziran da Altın Mikrofon yarışmasına katıldı ve finallere kaldı. Müsabaka parçası, Aziz Azmet in babaannesinin ısrarı ile[3] düzenlemesini yaptığı ve gruba teklif ettiği Ilgaz oldu ve bu şarkı ile Moğollar yarışmayı üçüncü tamamladı. Ilgaz, Kaleden Kaleye Şahin Uçurdum türküsünün beat yorumu ile 45 lik olarak yayınlandı. Bu başarı ve ardından çıkan 45 lik, Moğollar adının daha çok insan tarafından duyulmasını sağladı. Verdikleri konserler o dönem çok farklıdır. Örneğin Diskotek dergisi tarafından 3 Nisan 1968 de İstanbul Fitaş Sineması nda düzenlenen, Haramiler ve Kaygısızlar ın da katıldığı konsere silindir şapkaları, uzun siyah frakları ile üç keman bir viyolonsel ve bir trompet eşliğinde çıktılar. İlk solo konserlerini ise 19 Ekim 1968 de İstanbul Fitaş Sineması nda verdiler. Yabancı şarkıların yanı sıra kendi bestelerini de seslendiren Moğollar, konserlerinde büyük ilgi gördü ve ünleri İstanbul dışına çıkıp Anadolu ya ulaştı. Aynı tarihlerde dördüncü 45 likleri Everlasting Love/Hard Workü çıkaran Moğollar 1968 i tanınmış bir grup olarak kapattı. Bu dönemdeki parçalarda Azmet/Ses ikilisinin, Lennon/McCartney tarzı bir çalışma beraberliği söz konusudur. Benzeri tonaliteye, bu ikilinin Silüetler döneminde, hatta Meteorlar döneminde rastlamak mümkündür.

Anadolu Pop Dönemi

1969 yılının Şubat ayında grupta bir eleman değişimi yaşandı. Hasan Sel gruptan ayrıldı, yerine daha önce Erkin Koray dörtlüsünde bas çalan Taner Öngür geldi. Grup, Yahya Kemal Beyatlı şiiri Sessiz Geminin Azmet-Ses tarafından bestelenen bir versiyonu ve İndim Havuz Başına türküsünün yine Azmet-Ses tarafından düzenlenen bir versiyonunu içeren bir 45 lik yayınladı. Bu 45 lik dışında Moğollar 1969 yılını neredeyse tüm Türkiye yi kapsayan büyük bir turneyle geçirdi. Bu turne sırasında yaşadıkları onların müziğinde önemli bir değişime neden oldu. Turne öncesinde İstanbul da verdikleri konserlerde kimi türkü düzenlemeleri ve halk müziği sazlarını kullanmaları ilgi gördü, fakat bu turne Moğollar ın Anadolu yu yakından tanımalarını sağladı. Bu da onların tarzlarının daha belirginleşmesini sağladı. 25 Ekim 1969 da verecekleri Fitaş konseri öncesi müziklerini ilk kez Anadolu Pop olarak tanımladılar[4]. Daha sonra Hey dergisine bu adı seçmelerinin nedenini ve amaçlarını şöyle açıkladılar: ...ispatlamak istediğimiz, halk müziğimizin çok sesli bir ruha sahip olması. Ayrıca folklorumuzdaki dinamizmin pop müziğin dinamiğine yakın olması. Geri kalmış popüler müziğimizin ileri teknik ve zengin folklorumuzla birleşmesiyle bir kişilik kazanması....

 

Moğollar, bu açıklamayı yaptıkları tarihlerde Anadolu Pop un yalnızca düzenlemelerden ibaret olmadığını ve bu tarzda beste de yapılabileceğini kanıtlamak için Dağ ve Çocuk / İmece 45 liğini yayınladı. Mart ayında çıkan 45 likteki her iki parça da yerli melodi ve ritimlerden yola çıkılarak yapılmış bestelerdi ve büyük bir ilgi görür. Böylece Anadolu Pop un yaratıcıları Moğollar ın Dağ ve Çocuk u da bestelenmiş ilk Anadolu Pop hiti olarak tarihteki yerini aldı. Öte yandan aynı zamanda çıkan Ağlama / Yalnızlığın Acıklı Güldürüsü plağı grubun daha pop rock çalışmalarından biriydi. Dağ ve Çocukun getirdiği başarının ardından grup daha sonra Murat Ses in tipik zurna biçemli org soloları ile aynı çizgide yollarına devam ettiler. Haziran ayında Garip Çoban / Berkay Oyun Havası ile grup bir Anadolu Pop çalışmasına daha imza attı. Ancak Temmuz ayında bir eleman değişikliği daha yaşandı ve grubun vokalisti Aziz Azmet gruptan ayrılma kararı aldı. Daha çok Cream gibi hard rock grupları dinleyip, İndim Havuz Başına gibi aranjmanları söylerken zorlanan Azmet[1], grubun türkülerle fazla içli dışlı olmasına muhalefet ederek solo çalışmalar yapma kararı aldı. Daha sonra ise önce Bunalımlar, sonra da o sıralarda yeni isim yapmaya başlayan Üç Hürel ile bir süre çalıştı. 1972 de son 45 liğini çıkaran Aziz Azmet, 70 lerin ortalarında iş hayatına atıldı ve mali müşavirlik yapmaya başladı.

 

Aziz Azmet in ayrılışı üzerine gruba Cem Karaca tarafından önerilen ve o dönemde ilk solo 45 liklerini çıkaran genç şarkıcı Ersen, Temmuz ayında gruba katıldı. Ersen le Ternek / Haliç te Gün Batımı 45 liğini yaptılar. Ersen sadece vokal olarak değil, çaldığı kemanla grubun müziğini zenginleştirdi ancak bu birliktelik uzun sürmedi. 1970 yazı sonunda yurt dışına gitmek isteyen Moğollar, Türkiye de müzik yapmak isteyen Ersen den ayrıldı ve Paris e gitti.

 

Yurt dışı Dönemi ve Ağrı Dağı Efsanesi

Paris te Moğollar, CBS firması ile üç yıllık bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşmanın ilk ürünü, Murat Ses in bestelerinden oluşan Behind the Dark / Hitchin 45 liği oldu ve Ocak 1971 de Fransa da yayınlandı[5]. Plağın arkasında Pikabınızın kolunu plağın üstüne koyup dinlemeye başladığınız anda Doğu dan gelen bir grubun varlığını anlayacaksınız. Moğollar, bir çeşit sitar olan bağlama yı pop müziğine iyi uygulamaları ile dikkati çekiyor. Öğütleyebileceğimiz tek şey, yalnızca Türklerin bildiği bu ritmin akışına, sihrine kendinizi bırakmanız yazmaktaydı. Bu 45 likteki şarkılar ayrı ayrı Türkiye de de çıktı. Behind the Dark arka yüzünde Madımak ve Lorke şarkılarıyla yayınladı ve Türkiye de İngilizce olarak liste başı oldu. Hitchin ise Hamsi adlı şarkıyla 45 lik olarak yayınlandı. Daha sonra da Guild international du disque isimli bir plak şirketine de bir albüm yaparlar. Danses et Rythmes de la Turquie - d Hier d Aujourd hui (Dünden bugüne Türkiye nin dansları ve ritmleri) albümündeki bestelerin ve anonim eserlerin düzenlemelerinin tamamına yakını Murat Ses in kaleminden çıkmıştı. (Kaynak: SACEM-Fransa ve MESAM-Türkiye). Bu dönemden kalan en önemli Murat Ses bestesi, Ağrı Dağı Efsanesidir. Konserlerde zaman zaman 10-15 dakika kadar süren bu parçada Murat Ses in uzun org improvizasyonları dikkat çekti. Albüm Mart 1971 de Academie Charles Cros en iyi Fransızca albüm dalında büyük plak ödülünü alır. Böylece grup, adını bu ödülü kazanan Serge Gainsbourg, Jane Birkin, Jacques Brel, Françoise Hardy, Nana Mouskouri, Jean Michel Jarre ve Zaz gibi önemli müzisyenlerin arasına yazdırdı. Bu ödülün Türkiye de yankısı büyük oldu. Hürriyet Gazetesi bu haberi Moğollar ın davul ve zurna ile doldurduğu plak Akademi armağanı aldı başlığı ile tam sayfa olarak duyurdu.

Moğollar ve Barış Manço

Bu arada Moğollar Paris te o tarihlerde Belçika da yaşamakta olan Barış Manço ile karşılaştılar ve onunla çalışmaya başladılar. Kurdukları birlikteliğe ManchoMongol adını verdiler. Barış Manço, bu konuda Hey dergisine yaptığı açıklamada Artık biz bir bütünüz. Ne ben Moğollar ın şarkıcısıyım, ne de onlar benim grubum. Yepyeni bir grup olduk. Adımız MançoMongol. Kafaca anlaşan, aynı fikir seviyesine gelmiş olan bizler, yaptıklarımızın daha iyi olması için, sesimizi bütün dünyaya kuvvetlice duyurabilmek için, başbaşa vermenin zamanı geldiğini anladık dedi. Yurt dışı çalışmaları öncesi konser verip para biriktirmek için Belçika dan bir minibüs ve ekipmanla Türkiye ye dönen Barış Manço ve Moğollar dört ay değişik yörelerde konserler verdi. Bu konserler sırasında Moğollar, Academie Charles Cros ödülünü kazandıklarını öğrendi. Kısa bir süre sonra Kütahya da verdikleri konserde minibüslerine atılan molotof kokteyli nedeniyle minibüsleri yandı. Bu olay sonrası grup bir daha Türkiye de konser vermeyeceğini açıklasa da bu fikirlerinden vazgeçip Nisan ayında Ankara da geniş güvenlik önlemleri altında konserlerine devam ettiler Bu dönemde İşte Hendek İşte Deve / Katip Arzuhalim Yaz Yare Böyle 45 liğini yayınladılar. Turne bittikten sonra Moğollar, ödülün de etkisiyle Fransa ya dönmek istedi ancak bir yıl önce kaydettiği Dağlar Dağların hit olması üzerine Manço kariyerine Türkiye de devam etmek istedi ve Moğollar ile Manço yollarını ayırdı.

 

Barış Manço dan ayrıldıktan sonra tekrar Paris e dönen Moğollar, bu kez Engin Yörükoğlu nu orada bırakarak Türkiye ye döndü. Yörükoğlu ani bir kararla, 31 Temmuz 1971 de Dominique Meraud ile evlenerek Paris e yerleşti. Bu beklenmedik ayrılık Mavi Işıklar ın davulcusu Ayzer Danga ile telafi edilmeye çalışıldı. Grup bu kadrosuyla Alageyik Destanı/Moğol Halayı 45 liğini çıkardı. Bu 45 liği Çığrık/Sıla takip etti. İki 45 lik de bir anonim türkü, bir orijinal çalışma olarak tasarlandı. Bu 45 liklerde vokali Öngür ve Ses üstlenmişti. Ancak grup üyeleri, vokal için başka isimleri arıyordu. Grup, bu iki 45 lik arasında Yavuz Plak a geçtiğinde, Selda Bağcan ile Yalan Dünya / Kalenin Dibinde 45 liğini kaydetti. Daha sonra ise tekrar Ersen ile çalışma kararı gündeme geldi. Ancak bu karar grup içinde tartışma yarattı ve Ağustos 1972 de Murat Ses gruptan ayrıldı. Moğollar, 1972 yazında tekrar Ersen ile çalışma kararı aldı. Bu dönemde kaydedilen Garip Gönlüm ve Sor Kendine, 1973 te 45 lik olarak yayınlandı.

 

Moğollar ve Cem Karaca

1972 nin sonbaharında Yavuz Plak ta Cahit Berkay ile karşılaşan Cem Karaca, grubu Kardaşlar dan dert yanınca, Berkay da Karaca gibi bir vokal istediğini söyleyince Karaca ve Moğollar birlikte müzik yapmaya karar verdi ve Ersen, Kardaşlar a gönderildi. Yani Cem Karaca ile çalışan Kardaşlar, Ersen ile çalışan Moğollar la solistlerini değiştirmiş oldu. Bu görülmedik olay Moğolların tekrar gündeme gelmesini sağladı. Cem Karaca ve Moğollar güçlü bir birliktelik oluşturdu ve uzun sürecek bir dostluğun temeli atıldı.

 

Karaca ve Moğollar ın ilk bestelerini hazırlarken, bir yandan konserler veriyorlardı. Bu stüdyo çalışmalarından tutulan bir kayıt 2016 da 2.2.1973 Ankara adıyla yayınlandı. 1973 yılında bu ortaklığın ilk ürünleri olan Obur Dünya / El Çek Tabib ve Gel Gel / Üzüm Kaldı 45 likleri yayınlandı. Yaz aylarında Moğollar a gitarist ve flütçü Orhan Atasoy dahil oldu ve grup iki yıllık aradan sonra tekrar dört kişiye çıktı. Ancak bu beraberlik uzun sürmedi ve grupta Orhan Önemli adıyla çalan Atasoy, Taner Öngür ve Ayzer Danga ile yurt dışında müzik yapma kararı alınca üçlü ülkeden ayrılmaya kalkıştı. Bir sonuca varamayan bu macera sonunda Berkay, grupta tek başına kaldı. Grubu ayakta tutmaya kararlı Berkay, Öngür ün yerini Mithat Danışan, Danga nın yerini ise Tufan Altın ile doldurdu. Gruba ayrıca klavyeci olarak Turhan Yükseler dahil oldu. Grup ilk konserlerini Aralık ayında Hey dergisinin düzenlediği bir organizasyonda verdi. 1974 yılının başında Cem Karaca ve Moğollar, kariyerlerinin en önemli parçalarından biri Namus Belasını piyasaya çıkardı. Bu parça büyük bir başarı kazandı. Aynı kadro ile solo çalışmalarına da devam eden grup, Erich von Daniken in kitabıyla aynı ismi taşıyan Tanrıların Arabaları 45 liğini Ali Kocatepe prodüktörlüğünde yayınladı. 45 liğin ikinci yüzünde bulunan Bu Nasıl Dünya?, özellikle Yeşilçam fimlerinde kullanılarak geniş kitlelere yayıldı. Ayrıca aynı sene Ali Kocatepe nin bir başka sanatçısı Hümeyra tarafından Yardan Haber Yok adıyla 45 lik olarak yayınlandı. Bu şarkının sözlerini Cem Karaca yazmıştı.

Grubun Dağılması

Cem Karaca ile büyük bir başarı yakalansa da Cahit Berkay, grubun RCA ile var olan albüm çıkarma hakkını kullanmak için Fransa ya geri dönme kararı isteyince Cem Karaca ve grubun diğer üyeleri ile yollar ayrıldı. Fransa ya giden Berkay ise orada yaşamaya devam eden Engin Yörükoğlu ile buluştu. İkili, 1975 te Hittit Sun adlı ikinci uzun çalarlarını çıkardı. Bu albümde ikiliye klavyede Romain Didier, bas gitarda Michel Salobir eşlik etti. Albümde Cahit Berkay ın enstrümantal besteleri Anadolu Rock tan Jazz Rock a doğru yönelmeyi işaretliyordu. Albüm aynı sene Türkiye de Düm-Tek adıyla da yayınlandı ama pek başarılı olmadı. Grup, 1976 da Moğollar adıyla yine yurt dışını hedefleyen, orijinal çalışmalar yerine Türk müziği klasiklerinin yorumlarını içeren bir uzun çalar çıkardı. Albüm yine Berkay ve Yörükoğlu ikilisi tarafından hazırlanmıştı. Bu albüm de başarılı olmadı. Grup, aynı sene Ali Rıza Binboğa yla birlikte bir 45 lik yaptı. Grup, aralarına katılan müzisyen Oğuz Abadan ın da Türkiye ye geri dönmesiyle ve Berkay ın askerliğe gitmesiyle çalışmalarına son verdi.

 

1976 dan sonra çekirdek Moğollar elemanları bireysel çalışmalarını sürdürdü. Cahit Berkay, aradaki yıllarda film müzikleri yaptı. 90 larda, Cem Karaca ve Uğur Dikmen le Rock kumpanyası adlı grubu kurdu ve birlikte iki albüm (Yiyin Efendiler ve Nerde Kalmıştık) yaptılar. Engin Yörükoğlu, Fransa da çeşitli jazz grupları kurdu, sonraları İstanbul da Jazz Stop isimli bir kulüp açarak orada çalmaya başladı. Taner Öngür ise Dostlar (Edip Akbayram ın eski grubu), Dadaşlar (Ersen in 1974-1993 arasında çalıştığı grup) ve Dervişan (Cem Karaca nın eski grubu) da çaldı. Daha sonra da Almanya ya yerleşti. 1992 de Türkiye ye döndü ve Alarm isimli ilk solo albümünü çıkartır. Murat Ses ise Kurtalan Ekspres le ve bir ara kısa sürelerle Dostlar ve Dervişan la çalıştı. O dönemden kalan en önemli parça, Dostlar la yapmış olduğu Gariptir. Daha sonra, kendi grubu Ağrı Dağı Efsanesi ni kurdu. 1979 dan itibaren Avusturya ya yerleşen Ses, hâlen orada ve ABD de yaşamaktadır. Avusturya da ve ABD de, bu güne kadar sekiz solo albüm çıkarmıştır: Automaton (1990), Binfen (1995), Culduz (1999), Automaton Square (2005), Binfen 2005 Remix (2005), Electric Levantine (2006), Umami (2007) ve Beside The Sun (2010).

 

Grubun Tekrar Bir Araya Gelişi

1992 de bir televizyon programında dinlediği Moğollar dan etkilenen Leman dergisi çizerlerinden Kaan Ertem, Moğollar tekrar bir araya gelsin çağrısıyla bir imza kampanyası açtı. Bu kampanya dahilinde 4.000 den fazla imza toplandı. Cahit Berkay, Taner Öngür ve Engin Yörükoğlu arada bir araya gelip bu konuyu görüştüler. Yeniden Moğollar ı kurmak konusunda tereddütleri vardı, ancak kampanyaya gelen mektuplar onlara cesaret verdi. Murat Ses i de bu birleşmeye dahil etmek isteseler de şartlarda anlaşamayınca yanlarına genç bir müzisyen Serhat Ersöz ü alarak, 31 Mayıs 1993 te İstanbul Cemal Reşit Rey konser salonunda verdikleri konserle geri döndüler.

 

Grup, 1994 te Moğollar 94 albümü ile müzik dünyasına geri döndü. Albümde grubun eski eserlerinden Alageyik dışında, Moğollar klasikleri arasına giren Dinleyiverin Gari ve Sivas Katliamı nda yaşamını yitirenlere ithaf edilen Issızlığın Ortasında şarkısı da yer almaktaydı. Vokallerin çoğunu Cahit Berkay ın üstlendiği albümde grubun ilk döneminden farklı olarak sözlerindeki politik ve çevreci göndermeler dikkat çekmekteydi. Grup, bu politik duruşunu daha sonraki albümlerinde de devam ettirdi. 1996 da Dört Renk yayınlandı. Bu albümde de sözlerini Turgut Berkes in yazdığı Bişey Yapmalı grubun en popüler şarkılarından biri oldu. Engin Yörükoğlu bestesi Güm Güm de Moğollar konserlerinin değişmez eserlerinden biri oldu. 1998 de 30. Yıl yayınlandı. Ölüler Altın Takar Mı? albümün sosyal anlamda duyarlı bir eseri olarak dikkat çekti.

 

2000 de eski şarkılarını yeni düzenlemeleriyle kaydettikleri Moğollar 1968-2000 albümünü yayınladılar. Bu albümü 2004 te çıkan Yürüdük Durmadan takip etti. 2007 yılında Cem Karaca nın oğlu Emrah Karaca solist olarak gruba katıldı. 2008 de Utku Ünal albüm çalışmaları için 2. davulcu olarak gruba katıldı ve grup 2009 da Umut Yolunu Bulur albümünü çıkardı. Albümden kısa süre sonra Engin Yörükoğlu hayatını kaybetti. 2011 de Utku Ünal işlerinin yoğunluğundan ötürü yerini Kemal Küçükbakkal a bıraktı.